Choroba Alzheimera jest jedną z najczęstszych przyczyn otępienia osób po 65 roku życia.

To postępująca, degeneracyjna choroba ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się występowaniem otępienia. Nazwa choroby pochodzi od nazwiska niemieckiego psychiatry i neuropatologa Aloisa Alzheimera, który opisał tę chorobę w 1906 roku.

Przyczyna choroby nie jest znana, przypuszcza się, że choroba Alzheimera ma złożoną etiopatogenezę, gdzie rolę odgrywają czynniki genetyczne i środowiskowe.
W chorobie Alzheimera dochodzi do zaniku kory mózgowej.

Zapobieganie
Procesowi starzenia nie można zapobiec, ale można go spowolnić.
Prawdopodobne czynniki obniżające ryzyko choroby Alzheimera

• Podejmowanie czynności intelektualnych (np. gra w szachy lub rozwiązywanie krzyżówek)
• Regularne ćwiczenia fizyczne 
• Utrzymywanie regularnych relacji społecznych (osoby samotne mają dwu-krotnie zwiększone prawdopodobieństwo rozwoju demencji związanej z chorobą Alzheimera w późniejszym wieku niż osoby, które nie były samotne) 
• Dieta śródziemnomorska bogata w warzywa, owoce i z niską zawartością nasyconych tłuszczów uzupełniona w szczególności o: witaminy z grupy B, a zwłaszcza w kwas foliowy, curry, kwasy tłuszczowe omega-3, a w szczególności kwasy dokozaheksaenowe, soki warzywne i owocowe 
• Wysokie dawki witaminy E działającej antyoksydacyjnie (w połączeniu z witaminą C). W przeprowadzonych badaniach przekrojowych wydają się zmniejszać ryzyko choroby Alzheimera, ale nie zmniejszają go w badaniach randomizowanych i obecnie nie są zalecane, jako leki zapobiegające, gdyż zaobserwowano, że zwiększają ogólną śmiertelność. 
• Umiarkowane spożycie alkoholu (piwo, wino, wódki) 
• Leki obniżające poziom cholesterolu (statyny) zmniejszają ryzyko choroby Alzheimera w badaniach opisowych, ale jak do tej pory nie w badaniach kontrolowanych z randomizacją. 
• Jak wskazują przeprowadzone badania opisowe Długie stosowanie niesteroidowych leków przeciw zapalnych (NLPZ) w zmniejszeniu objawów zapalenia stawów i bólu jest związane z obniżeniem prawdopodobieństwa wystąpienia choroby Alzheimera, ale ryzyko związane ze stosowaniem leków zdaje się przeważać korzyści związane ze stosowaniem ich, jako pierwotnego środka prewencyjnego.
  

Czynniki ryzyka

• zaawansowany wiek
• genotyp ApoE epsilon 4 (w niektórych populacjach) 
• urazy głowy 
• problemy zdrowotne ze strony układu sercowo-naczyniowego (z powodu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, wysokiego poziomu cholesterolu oraz udarów) 
• palenie tytoniu
  

Objawy i przebieg choroby
W przebiegu choroby dochodzi do wystąpienia następujących objawów:

• zaburzenia pamięci
• zmiany nastroju 
• zaburzenia funkcji poznawczych 
• zaburzenia osobowości i zachowania
  

Charakterystyczne dla demencji (i w tym choroby Alzheimera) objawy to:

• agnozja - nieumiejętność rozpoznawania przedmiotów, szczególnie jeżeli pytamy o to chorego „na gorąco" np. co to jest? albo podaj mi...
• afazja - zaburzenia mowy, jej spowolnienie 
• apraksja - zaburzenia czynności ruchowych, od prostych do złożonych, np. ubieranie, kąpanie
  

W zaawansowanym stadium choroba uniemożliwia samodzielne wykonywanie nawet codziennych prostych czynności i osoba chorująca na chorobę Alzheimera wymaga stałej opieki.

Rozpoznanie różnicowe
W rozpoznaniu różnicowym choroby Alzheimera należy wziąć pod uwagę szereg chorób, zespołów chorobowych i stanów chorobowych w przebiegu, których zasadniczym objawem jest otępienie. Szczególnie trzeba poszukiwać i wykluczyć obecność stanów potencjalnie poddających się leczeniu (i często wyleczeniu) takich jak: depresja, przewlekłe zatrucia (np. lekowe), uszkodzenia OUN w przebiegu zakażeń, choroby tarczycy (niedoczynność), niedobory witaminowe (głównie witaminy B12 i tiaminy), stany zapalne naczyń OUN i normotensyjne wodogłowie.
Chorobę Alzheimera można też łatwo błędnie rozpoznać u chorujących na inne choroby neurodegeneracyjne z demencją: choroba Picka, choroba Parkinsona, otępienie czołowo-skroniowe, otępienie z ciałami Lewy'ego, choroba Creutzfeldta-Jakoba i CADASIL.

Leczenie
Dotychczas nie znaleziono leku, cofającego, lub chociaż zatrzymującego postęp choroby. Leczenie farmakologiczne koncentruje się na objawowym leczeniu zaburzeń pamięci i funkcji poznawczych oraz spowolnieniu postępu choroby.
Należy pamiętać, że leczenie powinno być prowadzone pod nadzorem lekarza specjalisty – neurologa lub psychiatry! W opiece nad chorym pomocy można szukać również u pracownika socjalnego, pielęgniarki, terapeuty oraz w lokalnych grupach wsparcia.
Głównym narzędziem terapii jest odpowiednia opieka nad chorym i utrzymanie go w aktywności.

Co jest istotne w przygotowaniu do roli opiekuna osoby chorej?

• pomyśl o możliwościach i opcjach opieki (ośrodki opieki dziennej, ośrodki stacjonarne, opieka domowa)
• komunikując się  z osobą chorą staraj się mówić w sposób prosty, zachowaj cierpliwość, posługuj się zdaniami oznajmującymi, a nie pytaniami, unikaj sprzeczania się o rzeczywistość
• zadbaj o zapewnienie bezpieczeństwa chorującej osobie – zarówno w jej najbliższym otoczeniu, jak i w sytuacjach oddalania się od domu
• wprowadź rutynowy plan dnia dla osoby chorej, w celu uniknięcia nieprzewidzianych sytuacji i nadmiernego stresu, zachęcaj chorego do regularnej aktywności, z uwzględnieniem aktywności społecznej, zadbaj by wszystkie przepisane leki przyjmowane były zgodnie z zaleceniami
• przede wszystkim zadbaj o siebie! Konieczne jest aby spędzać czas również w roli innej niż opiekun, w tym celu znajdź doraźną pomoc. Zaakceptuj swoje emocje – pojawianie się frustracji, smutku i urazy to rzecz naturalna; jeśli jednak uczucie beznadziei, zmęczenia lub winy towarzyszy Ci przez dłuższy czas, skonsultuj się z lekarzem. Rozmawiaj z innymi o przezywanym stresie – z rodziną, przyjaciele lub profesjonalistą.