Co wiemy na temat schizofrenii, która przez wielu jest uważana za synonim choroby psychicznej?

W Polsce żyje ok. 400 tysięcy chorych na schizofrenię, w tym około 700 w samym Wrocławiu. Schizofrenia wymaga leczenia, jest wydarzeniem losowym, jej przyczyny są złożone, nikomu nie można przypisywać winy za zachorowanie, zwłaszcza samemu choremu i jego rodzinie.

Co to jest schizofrenia i jakie są jej przyczyny?

Wciąż nie wiadomo jaka jest przyczyna tej choroby. Na jej powstanie mają wpływ zarówno czynniki genetyczne jak i środowiskowe. Na szczęście dysponujemy skutecznymi metodami jej leczenia.
Zaburzenie to jest zaliczane do grupy psychoz – stanów, w których osoba w jakimś zakresie traci poczucie realności siebie, otaczającego go świata i związków tym światem. W wyniku diagnozy psychoza może kazać się schizofrenią, zaburzeniem typu schizofrenii lub ostrym przemijającym stanem psychotycznym.

Osoba, u której rozpoznano schizofrenię doświadcza zakłóceń w odbiorze i ocenie rzeczywistości. Jej myśli i emocje mogą być zmienione. Symptomy choroby są bardzo różnorodne. Z reguły chorzy borykają się z halucynacjami, urojeniami, apatią, zobojętnieniem emocjonalnym, obniżeniem chęci do podejmowania działań, dziwnymi zachowaniami czy skłonnością do izolowania się od otoczenia. Psychoza wpływa na wszystkie aspekty życia danej osoby. Często wiąże się z lękiem i  poczuciem niedopasowania do zewnętrznego świata. Należy podkreślić, że większość objawów można złagodzić lub zupełnie wyeliminować poprzez systematyczne leczenie (przyjmowanie zapisanych przez psychiatrę leków oraz udział w programach przygotowanych i prowadzonych przez zespół psychologów i terapeutów).

Jakie są objawy choroby?
Do charakterystycznych objawów wytwórczych (pozytywnych) należą:

• Urojenia – sądy pochodzenia chorobowego, niezgodne z rzeczywistością, osoba chora jest przekonana o ich słuszności i czasem zgodnie z nimi postępuje
• Omamy – wrażenia mogące pochodzić z każdego ze zmysłów, które powstają bez żadnego bodźca
  

Objawy deficytowe (negatywne) to m.in.:

• zobojętnienie emocjonalne
• zblednięcie emocji 
• ambiwalencja
• autyzm
• zmniejszenie motywacji i energii do działania
• ubóstwo mowy
  

Objawy dezorganizacji psychicznej:

• dezorganizacja zachowania
• formalne zaburzenia myślenia.
  

Kiedy i jak rozpoczyna się choroba? Jaki jest jej przebieg?
Początek choroby najczęściej występuje wcześnie – pomiędzy okresem dojrzewania a 35 rokiem życia. Zachorowanie często wiąże się ze stopniowym wycofaniem  - utratą przyjaciół, zdolności obcowania ze środowiskiem, możliwości nauki, wykonywania pracy zawodowej, porozumienia się, czerpania z życia przyjemności. Po pierwszym epizodzie psychozy, jeżeli zostanie podjęte leczenie, w okresie tzw. remisji możliwe jest ustabilizowanie się funkcjonowania osoby chorej i powrót do szkoły, pracy oraz innych aktywności. Niestety czasami powszechny brak zrozumienia tej choroby prowadzi do napiętnowania, alienacji i dyskryminacji  osób nią dotkniętych.
Przebieg choroby jest bardzo różny, można powiedzieć, ze każdy pacjent choruje inaczej. O ile pod wpływem leczenia dość szybko ustępują objawy wytwórcze, o tyle objawy ubytkowe trwają dłużej. Uświadomienie sobie przez osobę dotkniętą chorobą sytuacji, w której się znalazł i tego, ze wymaga długiego leczenia może wpływać deprymująco i powodować obniżenie nastroju.

W przebiegu schizofrenii można wyróżnić następujące okresy:

• stan ostry
• okres stabilizacji
• okres remisji

Jak ją leczyć?
Leczenie schizofrenii obejmuje indywidualnie dobraną farmakoterapię, psychoterapię indywidualną lub grupową, psychoedukację na temat choroby (dla chorego i jego rodziny i  bliskich) oraz udział w zajęciach Klubów Pacjenta, Środowiskowych Domów Samopomocy, grupach wsparcia.

Najczęściej leczenie schizofrenii prowadzone jest w poradniach zdrowia psychicznego, w których oprócz kontaktu z lekarzem istnieje możliwość kontaktu z psychologiem, który wspiera, prowadzi terapię lub edukację pacjenta i/lub rodziny.
Pobyt w szpitalu jest zazwyczaj wskazany w przypadku pierwszego zachorowania (pierwszy epizod) – aby dobrze rozpoznać chorobę, dobrać leki, zaplanować dalszą strategię terapeutyczną – i w
sytuacji zaostrzenia się choroby, gdy zagrożone jest życie chorego lub osób z jego otoczenia, gdy z powodu nasilenia się objawów nie zaspakaja swoich podstawowych potrzeb lub gdy pacjent nadużywa substancji psychoaktywnych czy tez alkoholu.
Istnieją też inne formy terapii, w tym opieka zespołu leczenia środowiskowego (gdzie co pewien czas w domu pacjenta odbywają się wizyty lekarza, psychologa, pielęgniarki), pobyt na oddziale dziennym, gdzie proponowana jest pacjentom terapia zajęciowa, terapia grupowa, treningi relaksacyjne i inne, a także udział w działaniach inicjonowanych i prowadzonych przez liczne organizacje pozarządowe, które organizują wsparcie środowiskowe, w tym różne formy rehabilitacji społecznej osób doświadczonych chorobą psychiczną.

Jak można sobie pomóc w chorobie i zmniejszyć ryzyko nawrotu?
Schizofrenia jest chorobą nawracającą, która w okresach zaostrzenia zaburza codzienne funkcjonowanie. Aby pomóc sobie lub bliskim w  walce z chorobą należy przede wszystkim jak najwięcej o niej wiedzieć – o przyczynach nawrotów, sygnałach zapowiadających zaostrzenie.

Nie wolno przerywać leczenia samowolnie. Jeśli chory ma poczucie, ze jest już całkiem zdrowy lub gdy występują uciążliwe objawy niepożądane, należy skontaktować się z lekarzem.

Nie bez znaczenia jest unikanie spożywania alkoholu i narkotyków – mogą one powodować nasilenie objawów i nawrót psychozy.

W czasie remisji (okresu dobrego samopoczucia) należy wraz z bliskimi zastanowić się nad objawami „zwiastunowymi”. Takie objawy są charakterystyczne dla każdego pacjenta. W przypadku ich pojawienia się powinno zgłosić się do lekarza. Kontakt z lekarzem lub psychologiem odbywa się w pewnych odstępach czasu, zaś codziennie to członkowie rodziny spędzają najwięcej czasu z osobą chorą i mogą zaobserwować zmiany w jej zachowaniu.

 Oto 10 tez o schizofrenii:

1. Schizofrenia jest chorobą
2. Schizofrenia jest chorobą o wielu wymiarach
3. Schizofrenia jest nie tylko chorobą
4. Schizofrenia nie jest chorobą dziedziczną
5. Schizofrenia nie jest chorobą nieuleczalną
6. Jest schizofrenia – nie ma „schizofreników”
7. Chory na schizofrenię nie przestaje być człowiekiem, osobą, obywatelem – jak każdy z nas
8. Chorzy na schizofrenię nie zagrażają innym bardziej niż osoby zdrowe
9. Chorzy na schizofrenię oczekują szacunku, zrozumienia i pomocy
10. Schizofrenia rzuca światło na pytania egzystencjalne wspólne chorym i zdrowym